Uzun zamandır oyun seyretmiyordum. İstanbul’da sahnelenen oyunum “Amalia” nın Ankara turnesi için gittiğim Aralık Sahne’yle yeterince ilgilenmediğimi farkettim. Aralık Sahne Ankara’da kolay ulaşılabilen bir adreste güzel bir mekan. Ankara’da hem kendi oyunlarını oynuyor, atelye çalışmaları yapıyor hem de başkaca tiyatroların oyunlarıyla perdesini 17 yıldır açık tutuyor. Ülkemiz koşullarında özel tiyatro olarak, bu bir başarı. lSeyirci ilgisi hayli başarılı olan “Madonna Kürk Mantolu” oyununu seyrettim. Sabahattin Ali’nin aynı adlı kitabından Onur Gazdağ oyunlaştırmış.
Bir edebiyatçının tasarlayıp yazdığı öykü; yaşamsal tanımlamalarıyla, oluşturduğu karakterleriyle yazarlık sanatının yarattığı farklı etkileşimlerle ilişki kurar okuruyla. Okur kendisinin duyarlılıkları, duyguları, düşünceleriyle şekillendirir yazarın söylediklerini. Okur metni okurken, mekan tasarımını, karakterlerin kendilerine özgü kişiselliklerini, zamanın dayattığı ayrıntıları, yazarın tarifiyle birlikte kendince oluşturur.
Tiyatro oyunuysa başka bir sanat. Seyirciyle her oyunda ilişki kurarak yaratılan bir sanat.
Oyunlaştırılan metnin dramatik aksiyon öyküsü başta olmak üzere; içeriği, dili, kişileştirmeleri, düşüncesiyle bir bütün olduğu bir gerçek. Oyunlaştıran kişi o yapıtın sahnede oynanmasını, seyirciye ulaştırılmasını istediğine göre bu özelliklerinden birisi kendisini etkilemiştir. Etkilendiği özelliğin okuyanlarla sınırlı kalmamasını istiyordur , daha çok insanla paylaşmak istiyordur.
Sabahattin Ali’nin kitaplarının özellikle son yıllarda çokça okunduğunu biliyoruz. Kürk Mantolu Madonna tüm kitapları arasında en çok okunanı. Öykünün etkileyici olay gelişimi; dili, edebi değerini tanımlayan başkaca birçok özelliğinden biri. Okuyanlardan bazıları üzerinde düşünmüş olsalar gerek; incelikli olarak anlatılan müthiş bir aşk vardır romanda… Bu aşk mutlu bir şekilde yol almaz. Çok etkileyicidir, çok derindir, çok gerçektir ama sevenlerin sevgilerini paylaşmalarını engelleyen, birlikte olmalarına olanak tanımayan bir şey vardır.
Aralık Sahne’de gördüğüm “Madonna Kürk Mantolu” ilginç, iddiası olan bir oyundu. Bir yönetmen, bir tiyatro insanı; Onur Gazdağ, Kürk Mantolu Madonna’yı oyunlaştırırken metnin gizemini yorumluyor ve romanı oyuna dönüştürürken seyirciye yorumunu hissettiriyor. Romanda yer alan İsim, göndermeler, çağrışımları duruyor ama bu ayrı – yeni bir metin seyrettiğim.
Gazdağ yaptığı çalışmayı “Bir kapı, bir aşk… Her gün. Yeniden yaşamak. Her gün tekrar tekrar ölmek. Beklemek… 2. Dünya Savaşı’nın ortasında bir odada, bir adamı beklemek. Sabahattin Ali’nin ölümsüz eseri Kürk Mantolu Madonna’dan esinlenilen oyunumuz esere farklı bir zamandan, aşkın diğer yüzünden bakıyor.” sözleriyle tanımlamış.
Roman kahramanları Raif ve Maria’nın birlikte olmalarının merak ettiğimiz engeli nedir? Oyun onlardan ve yaşadıklarından çok yaşayamadıkları üzerine konuşuyor. Acaba bu imkansız aşkın ayrılılığa dönüşmesinin nedenleri içinde savaşın körüklediği faşizan uygulamalar, etnik köken ve inanç farklılığının yanında başka bir toplumsal yargı mı var. Günümüz toplumlarında da süregelen, bireysel özgürlüklere çarpık bakan antidemokratik bir yaklaşım mı sözü edilen?.
Yaşamın en öznel tercihi olan aşkın tarafının hangi kimliğe-kişiliğe sahip olduğunu kim belirliyor. Hangi yasa, yönetmelik, değer yargıları belirliyor bu öznel ilişkiyi. Sınırlıyor! Yasaklıyor! Ayıplıyor.! Ya da övgü düzüyor.
Oyun Sabahattin Ali gibi bir edebiyatçının ağırlığını taşıyor , tek klişilik oyuna dönüştürülmüş olmanın güçlüğünü de. Ama yönetmen Onur Gazdağ, oyun ekibi genç tiyatrocular ve oyuncu Tarkan Akan işin altından başarıyla kalkıyorlar. Oyun tek perde tek kişiyle seyirci ilgisini diri tutarak oynanıyor. Sade bir mekan tasarımı, kağıttan -yırtılası- bir perde ve yeterince dans ve şarkı eşliğinde öyküyü anlatıyor “Madonna Kürk Mantolu”. Oyuncu Tarkan Akan’ın ölçülü, kolaya kaçmayan, incelikli yorumu seyirciyi etkiliyor. Toplumca alışılmışın, onaylanmışın dışında farklı düşünülebileceğine dair bir yol açıyor. Hem de tiyatro sanatının duyarlı etkisiyle..
GÜLŞEN KARAKADIOĞLU
21 Eylül 2025, Ankara
