Yıl başlarında klasik müzik konserleri ile yeni yılın gelişini kutlamak geleneksel bir ritüel haline geldi; tüm orkestralarımız yeni yıl özel konserleri düzenlediler. Bu tür etkinliklerin yapılması, tabii ki, gayet güzel. Ancak, tüm konserlerde benzer, hatta ayni eserlerin yer alması, hepsinin Viyana’da yapılagelen konser formatında olması, bizden bir şeylerin eklenmemiş olması ayrı bir tartışma ve çalışma konusu. (Değerli Pınar Aydın O’Dwyer’in yazısındaki [1] bilgileri hatırlatmak istiyorum).
10 Ocak 2026 Cumartesi akşamı Ankara CSO Ana Salon’da Viyana türü güzel bir Yeni Yıl Konseri dinledik. Geleneksel 18. yüzyıl sonu kıyafetleri, perukları içinde Viyana Mozart Orkestrası (Wiener Mozart Orchester) konseri vardı; ‘biz böyle yapıyoruz’ demeye gelmişler herhalde.
Viyana Mozart Orkestrası 1986 yılında kurulmuş. Özelde Mozart eserlerini, genelde ise o dönemim klasik, barok Viyana müziğini tanıtmayı amaçlıyorlar. Konserlerini, genellikle, Viyana Filarmoni Orkestrası’nın evi olan Altın Salon’da, Viyana Devlet Opera salonunda veriyorlar. Orkestranın yaklaşık 30 üyesi var; her bir sanatçı kendini Mozart dönemi Viyana müziğinin tanıtımına adamış. Ve her biri Viyana’daki ünlü orkestraların kadrolu sanatçısı; bu proje kapsamında bir araya geliyorlar.
Örneğin; orkestranın yönetmeni olan İtalyan asıllı Andrea Götsch (d.1994) Viyana Filarmoni Orkestrası’nın ve Viyana Devlet Opera Orkestrası’nın klarnet sanatçısı. (Aynı zamanda Avusturya Kadınlar Ligi’nde futbol oynuyormuş).
Şef haricinde 17, bazen 18 sanatçı ile sahnede yer aldılar; bazı eserlerde bir soprano eşlik etti. Dinleyicilere 18. yüzyıl sonu Viyana’sının atmosferinde, o günün müziklerini dinlettiler. Müziklerin hepsi ve konser formatı kendi kültürlerine aitti; o nedenle ‘Viyana usulü yeni yıl konseri nasıl oluyor’ gösterdiler. Başarılı bir konserdi; günler öncesinde tükenen bilet sahipleri mutlu ayrıldılar.
Konserde dinlediğimiz parçaları ve her biri hakkında derlediğim kısa notları, bazı konser bilgileri ile birlikte, paylaşmak istiyorum. Böylece konserin yapısı daha iyi anlaşılabilir. İlerleyen yıllarda kendi ‘yeni yıl konseri’ formatımızı yaratmak istersek yararlanılacak bir kaynak olabilir.
1. “Einzugsmarsch” - Der Zigeunerbaron (Çingene Baron-1885) – Johann Strauss II (1825-1899)
“Einzugsmarsch” (Giriş Marşı), Strauss’un Der Zigeunerbaron operetindeki coşkulu bir sahneye eşlik eder; zaferi, birlik duygusunu ve kamusal kutlamayı simgeler. Strauss’un tiyatro müziğine özgü görkemli ve tören havasındaki üslubunu yansıtır ve operetin Macar esintili atmosferini güçlendirir. Zamanla sahneden bağımsız olarak da ünlü olmuş ve konserlerde sıkça çalınmıştır. Bu eser, Strauss’un yalnızca bir vals bestecisi değil, aynı zamanda operet ustası olduğunu da göstermiştir.
2. “Tritsch-Tratsch-Polka” Op.214 (1858) – Johann Strauss II (1825-1899)
“Tritsch-Tratsch-Polka”, Viyana’daki dedikodu dolu sosyal yaşamdan esinlenen canlı ve eğlenceli bir orkestral polkadır. Enerjik yapısı ve ritmik hareketliliğiyle dinleyiciye neşe verir. Strauss’un hafif ve eğlenceli dans müziğindeki ustalığını göstermesi açısından önemlidir. Günümüzde de konserlerde ve şenlikli etkinliklerde sıklıkla çalınır.
3. “Heia, heia, in den Bergen” – Die Csárdásfürstin (Çardaş Prensesi-1915) – Emmerich Kálmán (1882-1953)
“Hey, Hey, Dağlardır Vatanım Benim”. Macar besteci Kalman’ın bu canlı ve enerjik aryası, ünlü bir kabare şarkıcısı olan Sylva Varescu tarafından, etrafındaki aristokrat çevreye seslenilerek söylenir. Sylva bu şarkıda Macar kökleriyle, özgürlüğüyle ve tutkulu ruhuyla gurur duyduğunu dile getirir; dağların doğal yaşamını, yüksek sosyetenin yapay dünyasıyla karşılaştırır. Şarkıyı, toplumun önyargılarına karşı kendi kimliğini ve bağımsızlığını savunmak için söyler. Arya, Sylva’nın duygusal gücünü ve kendi değerlerine göre yaşama kararlılığını yansıtır. Müzikal olarak operet parlaklığını, çardaş üslubundaki Macar halk müziği unsurlarıyla birleştirir.
Bu şarkıda orkestraya soprano Sera Gösch (d.1985- Serap Göğüş) eşllk etti.
“Transilvanyalı bir kız / Aşık olursa sana / Oyun oynama, dalga geçme / Kalbini veriyor o sana / Zaman geçirmek istiyorsan / Başka bir sevgili ara”.
4. “Klarinettenkonzert” La majör, K.622 – II. Bölüm: Adagio (1791) – W. A. Mozart (1756-1791)
Adagio, Mozart’ın ölümünden kısa süre önce bestelediği bu son enstrümantal konçertonun duygusal merkezidir. Sakinlik, içsel derinlik ve lirik bir anlatım sunar; klarnet adeta insan sesi gibi şarkı söyler. Bu bölüm, klarnetin solo bir çalgı olarak ifade gücünü ortaya koyması açısından çok önemlidir. Konserler, kayıtlar ve filmler aracılığıyla dünya çapında tanınmıştır.
Bu parçayı orkestra şefi ve klarnet sanatçısı Andrea Götsch seslendirdi, duygulu parçada ustalığını gösterdi.
5. “Kaiser-Walzer” Op.437 (1889) - Johann Strauss II (1825-1899)
“İmparator Valsi”, Avusturya ve Almanya imparatorları arasındaki dostluğu simgelemek amacıyla bestelenmiştir. Görkemli bir girişten sonra asil ve akıcı vals temaları gelir. Eser, Viyana vals geleneğinin zirvesini temsil eder. Strauss’un en ünlü ve en çok icra edilen valslerinden biridir.
6. “Unter Donner und Blitz” Polka Schnell, Op. 324 (1868) - Johann Strauss II (1825-1899)
“Gök Gürültüsü ve Şimşek Altında” anlamına gelen bu polka, bir fırtınayı betimler. Hızlı ritimler ve ani dinamik değişikliklerle büyük bir enerji yaratır. Strauss’un en popüler hızlı polkalarından biridir. Hareket ve teatral etki ustalıkla yansıtılır.
7. “Klänge der Heimat” – Die Fledermaus (Yarasa-1874) – Johann Strauss II (1825-1899)
“Vatanımdan Sesler / Çardaş” isimli bu ünlü arya, Rosalinde tarafından Prens Orlofsky’nin balosunda, bir Macar kontesi kılığına girmişken söylenir. Rosalinde, salondaki davetlilere hitap ederek, sözde vatanı olan Macaristan’a duyduğu özlemi dile getirir. Eser, vatan sevgisini, gururu ve ateşli ulusal karakteri yansıtır; ağır ve duygulu bir girişten sonra giderek coşkulu bir çardaşa dönüşür. Dramatik açıdan bu sahne, Rosalinde’in kendine güvenini ve sahne hâkimiyetini gösterir. Bu arya, virtüöz vokal yazımıyla operet repertuvarının en ünlü soprano parçalarından biridir.
“Ey güzel vatanım / Güneşin ne kadar parlak parladığı / Ormanların ne kadar yeşil / tarlaların ne kadar bereketli / Ey kırsal kesim / Bir zamanlar mutlu bir şekilde evimde olduğum yer / Evet, o kıymetli anılar / Kalbim dolup taşıyor / O kıymetli anılar”.
Bu parçada soprano Sera Gösch orkestraya eşlik etti.
8. “Eine kleine Nachtmusik” K.525 – I. Bölüm: Allegro (1787) – W. A. Mozart (1756-1791)
“Küçük Bir Serenat”’ın açılış bölümü olan Allegro, canlı, zarif ve hemen tanınabilir bir karaktere sahiptir. Eserin hangi amaçla bestelendiği kesin olarak bilinmese de, büyük olasılıkla akşam eğlenceleri için yazılmıştır. Bu bölüm, klasik müziğin en ünlü eserlerinden biridir. Akılda kalıcı temaları sayesinde konserlerde, filmlerde ve popüler kültürde sıkça yer alır.
9. “Rondo alla Turca” La majör Piyano Sonatı, K.331 – III. Bölüm (1781) – W. A. Mozart (1756-1791)
“Türk Marşı” isimli bu bölüm, 18. yüzyıl Viyana’sında moda olan Osmanlı Yeniçeri müziği üslubunu taklit eder. Ritmik yapısı, vurmalı etkileri ve “egzotik” havasıyla oldukça dikkat çekicidir. Eser, Avrupa’nın o dönemde Türk müziğine duyduğu ilgiyi yansıtır. Mozart’ın en ünlü piyano parçalarından biri olarak günümüzde de büyük ilgi görmektedir.
Bu parça öncesi şef Andrea Götsch seyirciye alkış çalışması yaptırdı. Pek becerikli olamadık. Ancak, orkestraya eşlik etme sırasında ritmi kaptık; çok başarılı idik.
10. “Florentiner Marsch” (1907) – Julius Fučík (1872-1916)
“Floransalı Marşı” parlak melodileri ve renkli orkestrasyonu ile tanınan neşeli bir yürüyüş marşıdır. Askerî ve sivil bandolar için eserler yazan Çek asıllı besteci Fučík, bu alanda ünlenmiş, bu marş, özellikle üflemeli çalgı toplulukları arasında büyük popülerlik kazanmıştır. Günümüzde bando ve orkestra repertuvarının temel eserlerinden biridir.
11. “Ohne Sorgen”, Polka Schnell, Op.271 (1869) – Johann Strauss II (1825-1899)
“Kaygısız” anlamına gelen bu hızlı polka, neşe ve hafiflik duygusu taşır. Strauss’un olgunluk dönemine ait olan eser, kısa ve virtüöz dans müziği yazmadaki ustalığını gösterir. Toplumsal danslar ve eğlenceler için bestelenmiştir. Viyana’nın dans kültürü sayesinde yaygın şekilde tanınmıştır.
12. “D’Oreste, d’Ajace” – Idomeneo, re di Creta (Girit Kralı İdomeneo, 1781) – W. A. Mozart (1756-1791)
Bu son derece dramatik arya, kıskançlık ve öfkeyle dolu olan Elettra tarafından söylenir. Elettra, mitolojik intikamcılar olan Orestes ve Aias’a seslenerek, kendisini reddeden Idamante ve onun sevdiği Ilia’yı cezalandırmaları için onları çağırır. Aryada, Elettra’nın kontrol edilemeyen öfkesi, kırılmış gururu ve umutsuzluğu dile getirilir. Müzik, hızlı pasajlar ve keskin sıçramalarla karakterin ruhsal çalkantılarını yansıtır. Bu eser, Elettra’yı duygusal uçlarda yaşayan trajik bir karakter olarak güçlü biçimde ortaya koyar.
“Elveda, aşk, Elveda, umut / Bu sevinç ve zaferler diyarında / kederli bir seyirci mi olacağım? / İdamante'yi rakibimin kollarında mı göreceğim”.
Bu eseri de soprano Sera Gösch seslendirdi.
13. “Auf der Jagd”, Polka Schnell, Op.373 (1875) – Johann Strauss II (1825-1899)
“Avda” anlamına gelen bu polka, enerjik ve mizahi bir karaktere sahiptir. Hızlı ritimler ve ani vurgular, hareketli bir av sahnesini müzikal olarak canlandırır. Strauss’un dans müziği içinde anlatım gücünü nasıl kullandığını gösteren güzel bir örnektir. Canlılığı nedeniyle konser programlarında sıkça tercih edilir.
14. “Wiener Blut”, Walzer, Op.354 (1873) – Johann Strauss II (1825-1899)
“Viyana Kanı” adlı bu vals, Viyana’nın zarafetini ve vals geleneğini yüceltir. Sıcak, nostaljik ve sofistike bir atmosfer yaratır. Strauss’un ölümünden sonra aynı adı taşıyan bir operete de ilham vermiştir. Eser, Viyana müzik kimliğinin en önemli sembollerinden biri olarak kabul edilir.
15. “Ungarischer Tanz” No. 5 (1869) – Johannes Brahms (1833-1897)
“Macar Dansı” isimli eser, Macar çingene müziği tarzında melodiler ve güçlü ritmik karşıtlıklar içerir. Çoğu zaman Brahms’ın özgün bestesi olarak düşünülse de, büyük ölçüde halk ezgilerinin düzenlemesine dayanır. Beş numaralı dans, serinin en ünlüsüdür ve Brahms’a geniş bir dinleyici kitlesi kazandırmıştır. Dramatik yapısı sayesinde orkestral ve farklı düzenlemelerle günümüzde de sıkça seslendirilir.
16. “Meine Lippen, sie küssen so heiß” - Guiditta (1934) - Franz Lehar (1870-1948)
“Dudaklarım, Çok Sıcak Öpüyor”, operetin başkahraman Giuditta tarafından söylenir. Arya, Giuditta’nın subay Octavio’ya (ve sahnedeki dinleyicilere) hitap ederek cazibesini ve tutkulu doğasını bilinçli bir şekilde ortaya koyduğu bir andır. Şarkıda Giuditta, dudaklarının ve aşkının ateşli olduğunu söylerken, karşı konulamaz çekiciliğini vurgular. Bu arya, onun özgür ruhunu, baştan çıkarıcı gücünü ve duygularını saklamayan karakterini yansıtır.
“Dudaklarım o kadar tutkuyla öpüyor ki / Kendimi tanımıyorum / İnsanlar neden hemen aşktan bahsediyor / Birisi yanımdayken / Gözlerime bakıp ellerimi öptüğünde”.
Soprano Sera Gösch, gecenin en iyi performansını bu parçada sergiledi.
Normal olarak program burada sona eriyordu. Alkışlar üzerine orkestra geleneksel iki parça ile seyirciyi ödüllendirdi.
17. “An der Schönen Blauen Donau” (1866) – Johann Strauss II (1825-1899)
“Mavi Tuna”, Tuna Nehri’nin güzelliğini ve akışını betimleyen ünlü bir valstir. Zarif melodileri ve yumuşak ritimleriyle tarihin en tanınmış valslerinden biri olmuştur. Eser, Viyana ve Avusturya müzik kimliğiyle güçlü biçimde özdeşleşmiştir. Konserler, filmler ve yılbaşı etkinlikleri sayesinde dünya çapında ün kazanmıştır.
18. “Radetzkymarsch” (1848) - Johann Strauss I (1804-1849) “Radetzky Marşı”, Mareşal Joseph Radetzky onuruna bestelenmiştir. Güçlü ritmi ve coşkulu havasıyla tanınır. Avusturya müzik geleneğinin sembollerinden biri haline gelmiştir. Viyana Yeni Yıl Konseri’nde dinleyicilerin alkışlarıyla birlikte seslendirilmesiyle ünlüdür.
Başta da söylediğim gibi çok güzel bir Viyana Yeni Yıl Konseri idi. Gelecek sefer mikrofon kullanmadan, salonun doğal akustiği içinde yapılacak bir konserin daha güzel ve sorunsuz olacağını düşünüyorum. Viyana Mozart Orkestrası’na çok teşekkürler.
Belki, önümüzdeki yıllarda, bu konserin aynısını değil de kendi tarzımıza uygun bir yeni yıl konseri düzenlemeyi düşünebiliriz.
Levent TOSUN,
11 Ocak 2026, Ankara
[1] Yeni Yıl Konserleri’nin başlangıç bilgileri için: https://www.sanattanyansimalar.com/yazarlar/pinar-aydin-o-dwyer/cso-yilbasi-konser-senligi/3774/
