Klasik batı müziği enstrümanları içinde yer almayan Anadolu ve Asya sazları için, batı formunda eserler ilk bestelenmeye başlandığında hayli yadırganmışlardı. Ama batı bu çalışmalara ilgi göstermeye başlayınca örnekler çoğaldı. Salim Akçıl şefliğindeki Karadeniz Oda Orkestrası’nın bu alanda önemli katkısı olmuş, ‘duduk’tan ‘tar’a, ‘kabak kemane’den ‘tulum’a pek çok yerel çalgı için bestelenen konçertolar Karadeniz’e kıyısı bulunan ülkelerle Kafkas coğrafyasındaki ülkelerin konser repertuarlarına girmişti. Arif Sağ’ın bağlama konçertosunun da kıta Avrupasında pek çok orkestra tarafından seslendirildiğini unutmamak gerek.
18 Ağustos 2025 günü ise aynı tarzda bir başka yapıt, Ümit Önder’in (d.1979) Kamança Konçertosu Göktuğ Çelik solistliğinde Hamburg Kammerphilharmonie Orkestrası tarafından seslendirilecek.
Ümit Önder, çekirdekten yetişme, müzisyen-eğitimci bir babanın son çocuğu. Baba Selim Önder, halk müziği ve sanat müziği alanında yetkin bir müzisyen ve aynı zamanda özverili bir müzik öğretmeniydi. Her bir çocuğuyla ayrı ayrı ilgilenmiş; daha ilkokula bile başlamadan önce onlara müziğin temelini öğretmişti. 6 kardeş sırasıyla Nurettin, Burhan, Perihan, Cemil, Ayşe ve Ümit Önder’in hepsi müzisyen.
Ümit Önder 10 yaşında Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarını kazanarak Keman bölümüne girdi. 10 senelik eğitimin ardından 2000’de mezun olarak aynı kurumun yeni kurulmuş orkestrası Hacettepe Senfoni’de çalıştı. 2004 yılında açılan sınavı kazanarak Orkestra Akademik Başkent’e katıldı. 2011’de ablası Ayşe Önder’in özendirmesiyle Umutsuz Ev Kadınları ile film ve dizi müziği dünyasına adım attı. Sonrasında da çoğu ablasıyla birlikte, bazılarını tek başına birçok ses getiren dizi ve film müziği yaptı.
Bu alana dört elle sarılan Ümit Önder, 2013’te New York’ta, 2016’da Los Angeles’ta, 2017’de Avusturya’da ve 2024’te de yine Los Angeles’ta film müziği besteciliği ve orkestra şefliği ustalık sınıflarına katıldı. 2019’da ABD’nin Ohio eyaletinde mansiyon ve üçüncülük olmak üzere 2 film müziği ödülü kazandı. Abla-kardeş, Rauf film müziği ile Berlin Altın Ayı Film Festivali’nde Kristal Ayı kategorisinde yarıştılar, Antalya Altın Portakal Uluslararası Film Festivali’nde en iyi müzik dalında aday oldular. İşte Ümit Önder’in kamança ile tanışması da bu film müziği sayesinde oldu.
Kamança, kabak kemaneden daha büyük, üst tablası deri gerilerek yapılan, eskiden üç ipek telli iken günümüzde dört metal telli ve yay ile çalınan bir çalgı. Azerbaycan, İran ve çevresinde yaygın kullanıma sahip. Küçük kavisli yayı zaten bu çalgıya adını veriyor. Farsça, kamança “küçük yay” anlamına geliyor.
Bestecinin çalgıyla tanışıklığı, mensubu olduğu Orkestra Akademik Başkent’in kendisine bir Kamança Konçertosu siparişiyle gelişiyor. 3 Ekim 2024’te şef Orhun Orhon yönetimindeki Orkestra Akademik Başkent tarafından Göktuğ Çelik solistliğinde ilk kez seslendirilen konçertonun kısmetinin hayli açık olduğunu söyleyebiliriz.
Ümit Önder bu yapıtını İngiltere’de düzenlenen Beethoven Uluslararası Müzik Yarışması’na gönderdi ve birincilik ödülünü kazandı. Yapıt şimdi de Almanya’da ilk kez 18 Ağustos 2025 akşamı , Hamburg limanındaki Elbphilharmonie binasındaki küçük salonda şef Julian Pontus Schirmer yönetiminde seslendirilecek.
Kammerphilharmonie, sol başta Ümit Önder
Ümit Önder’in Kammerphilharmoniei ile ilişkisi ise, zaman zaman bu orkestrada keman grubunda çalmasına dayanıyor. Sohbet sırasında beste yaptığından söz edince orkestra müdürü ilgileniyor ve 2022’de Hamburg Kammerphilharmonie Orkestrası Das Meer (Deniz) adlı yaylı çalgılar için yazılmış bir eser sipariş ediyor, dünyada ilk seslendirilişi Elbphilharmonie salonunda yapılıyor. Ve şimdi de Kamança Konçertosu.
İyi insan ilişkileri, biraz girişkenlik, çalışmayı sevmek, bakın hangi kapıları nasıl açıyor.
ŞEFİK KAHRAMANKAPTAN
16 Ağustos 2025, Ankara
