Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Kültür ve Tabiat Varlıkları Dairesi Başkanlığı, Konya Sokak’ın yokuş ucunda, Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nin çapraz karşısında konumlanmış. Temmuz 2024’te emekli olana kadar, kendisini Ürgüp Belediye Başkanlığı yıllarından tanıdığımız sevgili Bekir Ödemiş tarafından yönetilmiş. Ödemiş, emeklilik sonrasında da, kendisi gibi çok yetenekli personeli ile, Ankara’nın kültür ve tabiat varlıklarına “sahip çıkmaya/onarmaya/yenilemeye/korumaya” katkı vermeyi sürdürüyor. Dairenin bu yönetim boyunca sürdürdüğü başarılı etkinliklerini, 31 Mart 2024 seçimleri öncesinde yazmayı tasarlamış, ancak tümünün son durumlarını saptayamadığım için gerçekleştirememiştim. Ankara için bugüne değin hiçbir yönetimce bu kadar ayrıntıyla ve başarıyla ele alınamamış bu Eski Kent Merkezi çalışmalarını, Mart 2024’ten bu yana kat edilen aşamaları da ekleyerek “bilmeyenlere-izlemeyenlere-fark etmeyenlere” duyurmak istiyorum. Evet, Eski Ankara’da neler yapılmış, neler yapılmakta? Hem gözlemlerim hem de edindiğim bilgiler bileşeninde toparlayabildiklerimi size aktarmaya çalışacağım.
1969-1981 yılları arasında Semra-Orhan Dikel’in yapıtı olarak tamamlanan ve adını Atatürk’ün 100. doğum yılından alan 100. Yıl Çarşısı, 2022 yılında düzenlenen ankete katılan 28.000 kişiden %69’unun, yerine bir meydan yapılmasını yeğlemeleri sonucunda Temmuz 2023’te yıkılarak, 20.3.2024’te açılışı yapılan 100. Yıl Meydanı’na dönüştürülmüştür.
Orhan Bozkurt-Orhan Bolak-Gazanfer Beken’in 1954 tarihli projeleri doğrultusunda şekillenen Ulus İşhanı’nın 5’er katlı bloklardan oluşan kesiminin 1. katları stajyer avukatlara çalışma ofisi, 2. katları ise üniversitelere teknoloji merkezi ve çalışma alanı olarak tahsis edilmiştir. Aynı binanın 14 katlı bloğuna ise EGO Genel Müdürlüğü büroları yerleştirilerek hizmet vermeye başlamıştır.
1955-1967 aralığında Ferzan Baydar-Affan Kırımlı-Tayfur Şahbaz’ın ortaklaşa eseri olarak inşa edilmiş, çok değerli sanatçıların seramik panoları ile duvar resimlerinin yer aldığı Anafartalar Çarşısı, yok edilmenin köşesinden dönmüş, iç mekanda onarım ve yenileme çalışmaları tamamlanmış, pano ve resimlerin etrafları açılıp temizlenerek kimlik plaketleri çakılmıştır. Çarşının 1. katında abiye giyim ve gelinlikçiler, 2. katında giysi ve ayakkabıcılar, 3. katında ise züccaciye ve oyuncak mağazaları yer almaktadır.
Ankara Kalesi eteklerindeki 2000 yıllık Roma Tiyatrosu’nun Eylül 2024’te başlayan restorasyonunun uygulama aşaması Nisan 2025’te tamamlanmıştır. Kazılarda çıkarılan bulgular ilgililerce değerlendirilmekte, çevredeki taş ve dolgu deformasyonlarının tadilatı sürdürülmektedir. Tiyatronun yanındaki 17.000 metrekarelik alan Arkeopark Ankara olarak tasarlanıp 2021’de uygulama ihalesi yapılmış, Eylül 2023’te çevre düzenlenmesini takiben tamamlanmıştır. Açılış çalışmaları yapılan Arkeoparkta; Ziyaretçi Karşılama Merkezi, Arkeopark Seyir Cafe’si, Otopark, çocuklara arkeoloji bilimini tanıtıcı açık oyun alanları, Ankara Hediyelik Eşyaları ve Kitapçısı, Seyir Yolu ve Seyir Terasları yer almaktadır.
İçkale’de önceki yıllarda 1. etapta 87, 2. etapta 73 özgün evin restorasyonu yapılmıştır. 3. etapta da 77 tescilli ev onarılarak kale içindeki 237 tescilli ev yeniden yaşama geçirilmiştir. Tarihi surların dokusuna uygun olarak kentin farklı noktalarından görünürlüğünü artıracak şekilde kalenin aydınlatılması ve 469,12 metrekare alana yayılan dış kale sur duvarlarının güçlendirilmesi çalışmaları tamamlanmıştır.
Ankara Kalesi’nin tarih-kültür-turizm potansiyelinin tanıtılması için yerli ve yabancı turistlere kılavuz olacak Ankara Kalesi İllüstrasyon Haritası, pano halinde kalenin Atpazarı girişine yerleştirilmiştir. Kalenin Şark Burcu karşısında tanıtım amacıyla hazırlanan Kaledesin Ofisi açılmıştır. Kale içinde, yakıştırılmış eski adıyla Zenger Paşa Konağı’nın, yöresel yiyecek ve içeceklerin sunulacağı ve deneyimlenebileceği “restoran-kafe-eğitim atölyesi” olarak tasarlanan bir Gastronomi Merkezi’ne dönüştürülmesi amacıyla başlanan çalışmaların 2026 yılı başlarında bitirilmesi düşünülmektedir. Yine kale içinde eski Kale İtfaiyesi’nin konumlandığı binanın bir İtfaiye Müzesi’ne çevrilmesi projesi hazırlanmış olup, ihalesi ve tefrişi ilgili belediye birimince tamamlanacaktır.
Hacı Bayram Camisi’ne uzanan Hükumet Caddesi ve çevresini kapsayan “zemin kaplamaları, kaldırım düzenlemeleri ve kent mobilyaları ile donatılmaları” çalışmaları tamamlanmıştır. Hacı Bayram Mahallesi’nin Bentderesi’ne bakan yüzünde inşa edilmekte olan ve 76.610 metrekarelik bir alanı kaplayan Ulus Kültür Merkezi, Kapalı Çarşı ve Dolmuş Durakları projesi, Kasım 2025’te tamamlanacak şekilde yürütülmektedir.
Robert Oerley tarafından 1937 yılında tasarlanan “yorgun” Ulus Hali, kısa sürede güçlendirilip yenilenmiş olarak tarihi kent merkezindeki varlığını sürdürmektedir. 1956’dan bu yana Hal’in bitişiğinde hizmet veren Anafartalar Belediye Çarşısı (Baharatçılar), cephe sağlıklaştırma çalışmalarının yanı sıra “tabela – kepenk-tente”leri tek-tipleştirilerek yeni bir görünüme kavuşturulmuştur. Zincirli Cami’nin aşağı tarafında, ortaya çıkarılışından sonra uzunca bir süre ihmal edilip başıboş bırakılan Roma Yolu’ndaki gerekli düzenleme çalışmaları bitirilerek geçici kabulü yapılmıştır.
1943-1946 yılları arasında, Suluhan tarafından girişinde, şimdi var olmamakla birlikte ilk sağdaki sokak olan Gonca Sokak’ta oturmaklığımdan ötürü Çerkeş Sokak ile çok eski bir hukukum vardır. Beni geçmişime götürebileceği için, düzenlenecek geleceğinin nasıl olacağını merakla beklediğim sokakta, 31.7.2024’ten itibaren sağlıklaştırma çalışmaları başlatılmıştır. Tekstil sektörü ağırlıklı bir ticari yaşamın olduğu Çıkrıkçılar Yokuşu adlı yaya bölgesinde Kasım 2024’te başlayan sağlıklaştırma ve kentsel tasarım işleri sürdürülmektedir. Suluhan arkasındaki Sobacılar Çarşısı’ndaki iyileştirme çalışmaları henüz başlamamıştır. Hisarpark’tan Anafartalar Caddesi’ne kadar olan geniş bir alanı kapsayan Konya Sokak ve çevresi için proje hazırlanmış olup, Mart 2026’da ihale edilecektir. Bir başka “gözdem” olan, eski Ankara’nın ticari etkinliklerinin ve ünlü meyhanelerinin yoğun olduğu Posta Caddesi (Şehit Teğmen Kalmaz Caddesi)’nde 31 Temmuz 2024’te başlayan sağlıklaştırma ve kentsel tasarım çalışmaları sürdürülmektedir.
Anafartalar Caddesi için hazırlanan projeye göre cadde üzerindeki 25’i tescilli, 92’si tescilsiz olmak üzere 117 yapı yenilenecektir. Anafartalar Caddesi Sokak Sağlıklaştırma Projesi, “bina cephelerindeki eklentilerin kaldırılarak yalın bir görünüm kazandırılması ve orijinal renklerine dönüştürülmesi, çatı tadilatları, kaldırım ve kent mobilyalarının yenilenmesi” gibi alanlarda sürdürülmektedir. Cadde üzerinde eski Belediye Binası’nın karşısında 1927’de işhanı olarak inşa edilmiş tescilli yapı, Gençlik, Aile ve Çocuk Danışmanlık Merkezi olarak işlevlendirilmiştir.
Bence Ankara’nın en “ucube” binalarından biri olan Altındağ Belediye binası, nihayet yıkılarak başlatılan Samanpazarı Meydanı projesi çalışmaları tamamlanmış olup, yakında hizmete açılacaktır. (Çocukluk yıllarımızın ünlü Esenpark’ının ve gazinosunun ne hale dönüştürüldüğünü yaman merak etmekteyim).
2023-2024 yıllarında Ulus Tarihi Kent Merkezi’ndeki arkeolojik ve kentsel sit alanları ile kale bölgesinin kentliler ile yerli ve yabancı diğer ziyaretçiler tarafından daha rahat gezilebilmesi için Ulus Ring Hattı düşünülerek 34 CVB 056 plakalı minibüs bu işe tahsis edilmiştir. 2025’ten itibaren ise bu kez bu güzergah uzatılarak (II.Meclis önü-Anafartalar-Ankara Kalesi-Ulucanlar-Hamamönü-Sıhhiye-Kızılay-Anıtkabir I ve II, Gar) duraklarında indi-bindi yapılan 402 numaralı turistik otobüs çalıştırılmaya başlanmıştır.
Sizlere önerim, yukarıda toparladığım mini-rehber eşliğinde Eski Ankara’da “alıcı göz” ile bir dolaşmaya çıkın. Yıllardır “yenileme-bakım-onarım” yönünde hiç elleşilmeyen Eski Ankara’da son 5 yıl içinde ne gibi değişiklikler yapıldığını fark etmeye çalışın.
Örneğin önceki yıllarda Hacıbayram’da ve Hamamönü’nde yapılan ve de işin aslını kavrayamayan çoğunluğun hayranlıkla izledikleri restorasyonlarla, son 5 yıl içinde İçkale’de yapılanları karşılaştırın. İçkale’de mimarileri aynen korunarak yenilenen evler ile, diğer iki bölgede ”Ankara Evi” yakıştırması ve asıllarının büyük ölçüde bozulup-değiştirilmesiyle yenilenenler arasındaki farkları kavrayacaksınız. İçkale’deki yenilenmeler sonrasında evlerin çoğunluğunda eski maliklerinin oturmakta olduklarını yani yaşamın eski doğrultuda sürmekte olduğunu, diğer iki bölgede ise yapıların büyük çoğunlukla adı-sanı duyulmamış bir takım(!) kuruluşlara kiralandığını ya da peşkeş çekildiğini, yerleşimcilerinin değiştirildiğini göreceksiniz. Yukarıda saydığımız türlü çabaların dışında, salt bu karşılaştırmalarla dahi Kültür ve Tabiat Varlıkları Dairesi’nin ne denli köktenci çalışmalar içinde olduğunu anlayacaksınız.
Doğuştan bir Ankarakolik(!) olarak, tüm yaptıkları ve daha da yapacakları için Bekir Ödemiş (kendisini Tarihi Kentler Birliği’nin 21. düzenlediği Tarihi ve Kültürel Koruma Proje ve Uygulamalarını Özendirme Yarışması’nda, Metin Sözen Koruma Büyük Ödülü’nü almaklığından ötürü ayrıca kutluyorum) ve ekibi ile onlara bu olanakları sağlayan sayın Mansur Yavaş’a yürekten teşekkür ediyorum.
SAVAŞ SÖNMEZ
30 Eylül 2025, Ayvalık
