Ankara Devlet Opera ve Balesi, 7 Mart 2026 tarihinde, 2 perdelik Jeanne d’Arc balesini izleyicilere sundu. Büyük beğeni toplayan, ayakta alkışlanan balenin etkileyici özellikleri var.
Balenin özelliklerine geçmeden önce, bu yargılanmış, yakılmış, Azize ilan edilmiş Orta Çağ kadın kahramanı Jeanne d’Arc’ın yüzyıllar boyunca çeşitli alanlarda yeniden canlandırılışını hatırlamak lazım.
1429 yılında şair Christine de Pizan, Chanson en l’honneur de Jeanne d’Arc (Jeanne d’Arc’ın onuruna bir şanson) adlı epik (destansı) bir şiir yazar.
1590 da William Shakespeare, VI.Henry (1.Kısım) adlı tarihi oyununa Joan la Pucelle adlı karakteri katar.
1756 yılında, Voltaire La Pucelle d’Orleans adlı hiciv türü bir şiir yazar.
1801 yılında, Friedrich Schiller, Die Jungfrau von Orleans (Orlean Kızı Jan Dark) adlı bir trajedi yazar.
1896 yılında, Mark Twain de Jeanne d’Arc’la ilgilenir ve Personel Recollections of Joan of Arc romanı bu tarihte basılır.
1923 yılında, Bernard Shaw’un Saint Joan (Jan Dark) oyunu oynanır.
1929 – 1931 yıları arasında Saint Joan of the Stockyards (Hayvan Pazarı’nın Azize Joan’u), 1942 de, The Visions of Simone Marchard (Simone Machard’ın Hayalleri), 1952 de The Trial of Joan of Arc (Jan Dark’ın Yargılanması) adlı Jeanne d’Arc’a ait oyunları da bu sefer Bertolt Brecht yazar.
Jeanne Anouilh de 1953 de L’Alouette (Tarla Kuşu) oyununu yazar.
Bunlardan başka moda dünyasında bile Jeanne d’Arc, Alexander McQueen, Balenciaga, Versace gibi ünlü tasarımcıları etkilemiş, video oyunlarının kahramanı olmuş, mangalar, animeler ondan esinlenerek yaratılımış, filateli dünyasında bile yerini almış (Cultural Depiction of Joan of Arc web sitesi).
Jeanne d’Arc’ın konu olarak ele alındığı tiyatro oyunları, filmler, ondan esinlenerek bestelenmiş kantatlar, senfoniler, müzikaller yanında operalar ve baleler de var.
Jeanne d’Arc’a ait en eski opera, 1789 yılında sahnelenen Gaetano Andreozzi’ye ait Giovanna d’Arco operasıdır. 15 Şubat 1845 tarihinde de Verdi’nin, Schiller’den esinlenerek yarattığı Giovanna d’Arco operası dikkati çeker (Jeanne d’Arc: Theatre and Opera). Ünlü besteci Tchaikovsky’nin de, yine Schiller etkisinde, 1878 yılındaki The Maid of Orleans adlı operası vardır. 4 Perde 6 Sahne’den oluşan bu operayı Tchaikovsky, operayı yöneten şef Eduard Nápravnik’e adamıştır (The Maid of Orleans: Opera).
Jeanne d’Arc’a ait balelere gelince bale tarihindeki ilk Jeanne d’Arc balesi 1821 yılında sahnelenir. Koreograf, Salvatore Viganò’nun balesi 1821 yılında, Milano’da sahnelenir. Yine 1821 yılında bu sefer Viyana’da J. Aumer, W. R. Gallenberg müziği kullanarak bir bale yaratır (Koegler 282). Bu kahraman kadın, Çağdaş Bale sanatçısı Martha Graham’ı da etkilemiştir. Martha Graham önce 1951 yılında kendisi için Dello Joio’nun müziği ile Triumph of St. Joan (Azize Joan’un Zaferi) adlı bir solo dans yaratır. 8 Mayıs 1955 tarihinde de 1 Perdelik Seraphic Dialogue (Meleklere Özgü Diyalog) adlı çağdaş baleyi yine Dello Joio müziği kullanarak New York’ta sergiler (Koegler 476). 1957 yılında ise Vladimir Bourmeister, Schiller etkisinde, 3 Perdelik Zhanna d’Ark (Joan of Arc, Jeanne d’Arc) balesini Nikolay Peiko müziği kullanarak yaratır. Bale, Moskova’da Stanislavsky ve Nemirovich-Danchenko Müzik Tiyatrosu’nda sergilenir (Koegler 282).
Jeanne d’Arc’ın hayatı, Martha Graham’I etkilediği gibi başka Çağdas Dans çalışmalarına da konu olmuş, Çağdaş Dans adımlarıyla Jeanne’ın inişli çıkışlı hayatı görüntüye getirilmişti. Böyle çalışmalara bir örnek, GO! Contemporary Dance Works topluluğunun 1 Şubat 2019 tarihinde sahnelediği Jehanne:The Story of Joan of Arc çalışması olabilir (Jehanne, 15.Yüzyıl yazılışı) (Stroud, WBIR10 News). 2023 yılında da 20 dakikalık bir Çağdaş Dans çalışmasında yine Jeanne d’Arc adlı azimli bir genç kız sahneye geliyor (Handelman 1).
Jeanne d’Arc bir Orta Çağ kahramanı ama yüzyıllar boyunca yeniden yaşatılmış ve yaşatılmaya devam edecek. Dans sanatında da koreograflar çeşitli dönemlerde onun etkisinde kalarak eserler yaratacaklar.
Jeanne d’Arc Ankara’da
Ankara Devlet Operası, 7 Mart 2026 tarihinde 2 Perdelik Jeanne d’Arc balesini izleyicilerle buluşturduğu zaman çok değişik bir yaklaşım dikkati çekiyordu. Koreografik çalışmanın müzikle birleştiği bir bale sanatı sahnelenmiş oluyordu. Konu Jeanne d’Arc’ın hayatına aitti ama öne çıkan durum azimli bir bireyin bütün engelleri aşıp (aşağılayıcı engeller de olabiliyor) yapmak istediklerini elde edişi, hatta ihanete uğradığı halde (diri diri yakılsa bile) dimdik ayakta kalışıydı. Eserin bir sahnesinde, bir ön perde üzerinde “Je ne crains rien car dieu est avec moi” (“Hiçbir şeyden korkmuyorum çünkü tanrı benimle”) sözcükleri vardır.
Bu nasıl oluyordu? Eseri sahneleyen koroegraf Amilcar Moret Gonzalez kimdi? 1977 doğumlu Kübalı dansçı, eğitmen, koreograf Amilcar Moret Gonzales hem değişik koreograflarla çalışmış hem de ünlü bale toplulukarının baş dansçısı olmuş. Bu ünlü bale toplulukarı arasında Bayerische Staatsballett (Bavyera Devlet Balesi), Les Ballets de Monte-Carlo (Monte Carlo Balesi), Ballett Zürich (Zürich Balesi), Hamburg Ballett (Hamburg Balesi) gibi bale toplulukları bulunuyor. Halen Kiel Balesi’nde bale eğitmeni ve koreograf olarak çalışmakta. Beraber çalıştığı ve onu çok etkileyen ünlü koreograflar arasında John Neumeier, Heinz Spoerli, Yaroslav Ivanenko var. Yaroslav Ivanenko’nun çeşitli eserlerinde dans etmiş. Onun Romeo ve Juliet balesinde Romeo’yu canlandırmış, onun çalışmalarından esinlenerek kendisi de Othello balesini yarattığı zaman Othello rolünde dans etmiş. Yine Yaroslav Ivanenko’nun Eugen Onegin balesinde Onegin rolünde başarılı bir dansçılık sergilemiş (Amilcar Moret Gonzales, Ballet Kiel).
Ankara Devlet Opera ve Balesi, 5 Mart 2016 tarihinde bir Yevgeni Onyegin Balesi sahneler. Bu balenin konuk koreografı da Yaroslav Ivanenko’dur. Yaroslav Ivanenko’nun o tarihlerde beraber çalıştığı AnkaraDOB bale sanatçıları arasında 7 Mart 2026 tarihinde sahnelenen Jeanne d’Arc balesinde de dans eden ve çeşitli görevlerde bulunan sanatçılar var. Ivanenko’nun Onyeginleri arasında Burak Kayıhan ve İlhan Durgut, topluluk dansçıları arasında Güleycan Kocabey, Sultan Menteşe; Bale Sahnesinde Sultan Menteşe ve Etkin Yüzer, Onyegin’in Çocukluğu rolünde Alperen Dağ gibi dansçılar dikkati çekiyorlar (Yevgeni Onyegin Program Kitapçığı, 2015 – 2016 Sezonu).
Yevgeni Onyegin balesinde sahneye çıkmış olan birçok sanatçı Amilcar Moret Gonzales ile Jeanne D’Arc balesinde de çalışma olanağı bulmuşlar. Bu şekilde, Yaroslav Ivanenko’nun etkilediği Amilcar Moret Gonzales, Ivanenko ile çalışmış dansçılarla yeni bir bale yaratmış oluyor.
Balede hemen dikkati çeken en büyük özellik dansçıların enerjisi. Koreografik çalışmada ise bilinen klasik bale adımlarına getirilmiş olan modern yaklaşım. Bu arada kullanılan müzik parçalarıyla dans adımları akıcı bir şekilde birbirlerine bağlanıyorlar. Adımlar hemen başka adımlarla kaynaşarak bir devamlılık yaratıyorlar. Bir duraklama, bir kararsızlık, bir tutukluk görülmüyor.
Mimik rollerde yoğun duygular ve olayların gelişmesi, yüz ifadeleri, kesin el ve kol hareketleri, bütün kasların kullanıldığı vücut diliyle görüntüye geliyorlar. Bir duruş, bir baş hareketi bütün hikayeyi anlatmak için yeterli oluyor.
Dansçıların enerjisi ise birbirlerine akarcasına devam ediyor. Bunun en güzel örneği neşeli bir şekilde arkadaşlarıyla dans eden Jeanne’ın hissettiği yoğun duygularda görülüyor. Koreograf, beyazlar içinde bir Melek aracılığıyla Jeanne’ın daha önce hiç hissetmediği duyguları yaşamasını başarılı “pas de deux” lerle görüntüye getirmiş. Bu “pas de deux” lerde kullanılan “lift”ler (dansçının havaya kaldırıldığı hareketler) yalnızca dansçının basit bir havaya kaldırılışı değil. Bu “lift” lerde havadaki dansçı başka hareketlerle Melek’ten ona aktarılan enerjiyi yaşıyor ve havada olmasına rağmen hareketlerinde bir akıcılık devam ediyor.
Bu ikili danslarda Jeanne’I canlandıran Sultan Erol ve Melek rolünde İlhan Durgut çok iyi çalışılmış hareketleri en doğal şekilleriyle görüntüye getirirlerken Jeanne’ın yeni duyguları da ortaya çıkmış oluyor. “Pas de deux” ler dışında bütün balede sık sık kullanılmış olan “grand jeté” ler hem hafif hem ortaya çıkmış olan yeni enerjiyi yansıtıyor. Artık Melek, hep Jeanne’nın yanında olacak.
Jeanne büyük bir azimle önüne çıkan engelleri de aşacak. Jeanne’ın karşısındaki en büyük engel ondan nefret eden kırmızılar içinde Rahip (Umutcan Arzuman). Bir bakıma Beyazlı Melek’in kaşısında Kırmızılı Şeytan. Belki de bu karakter Burgonya Dükü’nü hatırlatıyor. Tarihte, Jeanne d’Arc’ın yaşadığı dönemde İngilizler tarfaından işgal edilmiş olan Fransa’nın çeşitli bölgelerinde Burgonyalılar İngilizlerle birleştikleri için Jeanne’I yakalayıp İngilizlere teslim ederler. 1429 tarihinde Jeanne’ın sayesinde Kral olan VII. Charles da artık Kral olduğu için Burgonyalıları tutar ve Jeanne’a ihanet eder. Engizisyon Mahkemesi’nde yargılanan Jeanne suçlu bulunup yakılır. Baledeki Rahip de eserin başından beri Jeanne’den nefret eder ve Kral’ı uyarmak ister.
Unutcan Arzuman’ın zıplamalı ve havada dönmeli hareketleri uçuşan etekleriye bu karakterin nefretini, isyanını, intikam duygularını etkileyici bir şekilde görüntüye getiriyordu. Uçuşan eteklere rağmen hareketleri temiz ve tutarlıydı. Yüz ifadesi, kolları, elleri, başını kullanışı, vücut dili bütün hikayeyi güçlü bir şekilde anlatmaktaydı.
Kral’ın (Berkay Saraçoğlu) huzurunda devamlı Kral’ı uyarmak istiyor Jeanne’ın başarılarını aşağılıyordu. Kral rolünde Berkay Saraçoğlu da vücut diliye ve yüz ifadesi ile mimik rollerinde başarılı oluşunu kanıtlarken, Jeanne ile olan ikili danslarda ve tek olarak zıplamalı hareketlerinde hem oyunculuğunu hem dansçılığını görüntüye getiriyordu. Ancak aynı Kral biraz tereddüt etse de, acımasızca ve kayıtsızca Jeanne’I görmezden gelip ona en ağır şekilde ihanet edecekti. Belki Jeanne’ın asıl “yakılması” burada başlıyordu.
Topluluk danslarında da koreografik çalışma etkileyiciydi. Neşeli sahnelerde (Jeanne’ın arkadaşları olarak, Kral’ın Taç Giyme Töreni’nde de Soylular olarak) dansçılar dönmeli ve zıplamalı hareketlerde, özellikle “grand jeté” lerde bütün hareketleri biribirini tamamlayacak şekilde ve büyük bir enerji ile sunuyorlardı. Yüz ifadeleri, baş hareketleri kuvvetli parmak ucu hareketleri hemen dikkati çekiyordu. Belli bir çizgide sıralanırken birdenbire çizgiden ayrılışları koreografik çalışmada akıcı ve devamlılık gösteren hareketlerin kullanıldığını gösteriyordu.
Savaş sahnesindeki askerler ise savaşın acımasızlığını, vahşetini kalkanlarını kullanarak, sert kol hareketleriye görüntüye getiriyorlardı. Önce zaferler kazanılsa da sonra yenilgiler, düş kırıklıkları başlıyordu.
Jeanne rolü aslında zor bir rol. Hem dansçılık, teknik kuvvetli olmak zorunda hem de derin bir oyunculuk gerektiriyor. Sultan Erol bu rolü başarılı bir şekilde ve tutarlı bir yorumla görüntüye getirdi. Jeanne’ın geçirdikleri azimli bir bireyin nelere katlanacağını ve yılmadan nasıl yoluna devam edeceğini göstermekteydi. Jeanne savaşta da yaralanıyor ama en ağır yaralanma Kral’ın ona yüz çevirmesi ve ihaneti. Yine de Melek yanında ona destek oluyor veya onun “iç gücü” onu ayakta tutuyor.
Balede Anne (Özge Soykan) de kızına destek olmak istiyor ama ancak Jeanne yakıldıktan sonra Jeanne’ın Azizelik Belgesi ile ayakta dimdik duruyor ve beyazlar içinde Azize Jeanne beliriyor.
Bu balenin koreografik çalışması kullanılan müzik parçalarıyla birleşerek dansçıların da hem teknik başarıları hem sanatçılıklarıyla iyice öne çıkıyor. Tchaikovsky (ağırlık onun parçalarında), Wagner, Bizet, Handel, Mussorgsky, Holst parçalarının kullanıldığı eserde bir parçadan bir parçaya geçiş, dansçılarla uyum Orkestra Şefi Tolga Atalay Ün’ün yönetimindeki orkestra ile sağlanmış. Tolga Atalay Ün, dansçıların her hareketini, hatta el, kol, baş hareketlerini de izleyerek hem orkestrayı hem de dansçıları yönetiyor. Böyle olunca, koreografik çalışma da bütün berraklığıyla ortaya çıkıyor. Orkestra çukurundan da salona ve sahneye etkileyici bir müzik yayılıyor.
Olayların geçtiği değişik sahnelerdeki dekor tasarımı, ışık kullanımı, kostümler, sahne efektleri de balenin etkileyici ögeleri.
Bu balede “bale sanatı”nı bütün ögeleriye öne çıkaran ekibi hatırlamak lazım:
Koreograf Amilcar Moret Gonzales, Şef Tolga Atalay Ün yanında;
Koreografi Asistanı: Burak Kayıhan
Dekor Tasarımı: Muharrem Talat Ayhan
Kostüm Tasarımı: Sevtaç Demirer Ulaş
Işık Tasarımı: Ali Gökdemir
Repetitör: Güleycan Bilaloğlu
Bale Notatörü: Aslı Öngören
Kondüvit: Işınsu Yapıcı, Zeren Topçu
Bu ekibin özverili ve titiz çalışmaları sonucu, 7 Mart 2026 tarihindeki 2 Perdelik Jeanne d’Arc balesi “bale sanatı”nın gerçekten öne çıktığı bir eser olarak izleyicilere sunulmuş oluyor.
Necla Çıkıgil
16 Mart 2026, Ankara
KAYNAKLAR
Cultural Depictions of Joan of Arc,
en.wikipedia.org/wiki/Cultural_depictions_of_Joan_or_Arc (Kullanım tarihi:15 Mart 2026).
Gonzales, Amilcar Moret: Ballet Kiel,
theater-kiel.de/personen/amilcar-moret-gonzales.html (Kullanım tarihi: 15 Mart 2026).
Handelman, Jay, “Joan of Arc inspired an expanded Sarasota Contemporary Dance Programs”, Herald Tribune, 24 April 2023.
heraldtribune.com/bravery-of-joan-of-arc-inspires-new-sarasota-contemporary-dance-piece/701125822007/ (Kullanım tarihi: 15 Mart 2026).
Jeanne d’Arc:Theatre and Opera,
jeanne-darc-info/theatre_opera (Kullanım tarihi: 15 Mart 2026).
Koegler, Horst,
The Concise Oxford Dictionary of Ballet, London, 1977.
Stroud, Emily,
“The amazing story of Joan of Arc comes to life in an original ballet performance”, WBIR10 News, 22 February 2019,
wbir.com/article/about -us/the-amazing-story-of-joan-of-arc-comes-to-life-in-an-original-ballet-performace (Kullanım tarihi: 15 Mart 2026).
The Maid of Orleans: Opera
en.wikipedia.org/wiki/The_Maid_of_Orleans(opera) (Kullanım tarihi: 15 Mart 2026).
Yevgeni Onyegin: Ankara Devlet Opera ve Balesi Yayınları, 2015 – 2016 Sezonu, Sayı:12, 1- 40.
GÖRSEL KAYNAKLARI
Amilcar Moret Gonzales ve Burak Kayıhan Foto: Necla Çıkıgil
Sultan Erol ve Tan Sağtürk Foto: Necla Çıkıgil
Tolga Atalay Ün ve Tan Sağtürk Foto: Necla Çıkıgil
Toplu halde dansçılar Foto: Necla Çıkıgil
Sultan Erol ve İlhan Durgut Foto: Necla Çıkıgil
___________________________________________________________________
Ankara Devlet Opera ve Balesi Yayınları, 2026 – 2027 Sezonu, Sayı:2, 1-43
Fotolar: Tarkan Serengül
Azize Jeanne d’Arc ve Melek: Sultan Erol ve İlhan Durgut
Jeanne d’Arc ve Melek (Lift)
Rahip
Kral
Dansçılar
Savaş sahnesi
Jeanne d’Arc Posteri
Yorumlar
Kalan Karakter: