Eğitim kurumlarını bulundukları ülkenin genel ekonomik, politik, toplumsal koşullarından ayrı değerlendirmek mümkün değildir. Bu gerçek 90. Yılını kutladığımız, ülkedeki tüm sanat kurumlarının anası sayılabilecek Ankara Devlet Konservatuvarı için de geçerlidir.
Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün deyişiyle “Modern Türk Toplumu”nun kurulması ideali çerçevesinde, 1924 ile 1936 arasında müzik eğitiminde alınan mesafe ve yetişen öğretmenlere karşın, kapsamlı bir “müzik, tiyatro, opera ve bale eğitiminin verildiği sanat kurumu”nun dönemin koşullarında kendi olanaklarımızla oluşturulamayacağı gerçeğinin anlaşılması üzerine Batıdan bir müzik otoritesi getirerek bu işi onun yetkili eline verilmesi kararlaştırılmıştı.
Hindemith konservatuvarın önünde. Ernst Praetorius
21 Mart 1935’te Berlin’de, “Konservatuvar Kurulması ve Türkiye’de Müzik Kültürünün Organizasyonu İşleri” için Alman besteci ve müzik eğitimcisi Paul Hindemith ile “Milli Eğitim Bakanlığı Müşaviri” olarak imzalanan anlaşma ADK’nın kuruluşu için atılan ilk somut adımdı. Onun önerileri doğrultusunda tiyatro – opera bölüm başkanlığına Berlin Operası Yönetmeni ünlü Alman opera ve tiyatro rejisörü Carl Ebert, müzik bölümü başkanlığı ve Riyaseticumhur Filarmoni Orkestrası Şefliğine, Köln, Berlin, Leipzig, Weimar Opera Orkestraları Şefi Ernst Preatorius getirildi.
Ebert (ortada) Altar, Praetorius ve Akses ile eski konservatuvar binası önünde
Bu değerli müzik insanlarının ülkemize gelişinde, Avrupa’da faşizmin yükselişi, Almanya’da Nazi Rejimi ve Hitler yönetiminin saldırgan tutumuyla ikinci dünya savaşının ayak seslerinin duyulmaya başlamasının de etkisi olduğu yadsınmaz.
6 Mayıs 1936’da kurulan “Konservatuvar”, Cumhuriyet devriminin, yeni bir toplum, yeni bir ulus yaratmak idealiyle, müzik ve sahne sanatları alanında oluşturduğu en önemli sanat kurumudur. Ses dünyamız, bestecilerimiz, onların yaratıları, solistlerimiz, senfonik orkestralarımız, operamız, balemiz, tiyatromuz ve bunlara can veren yaratıcı ve yorumcu sanatçılarımız bu kaynaktan fışkırmışlardır. Bu kaynağın çağdaşlaşmamızdaki rolü ve işlevi tartışılmaz.
Ancak 90 yıl içinde Türkiye’de ve Dünya’da yaşananlar, ihtilaller, müdahaleler, darbeler ve seçim sonucu değişen iktidarlar, ülkemizdeki tüm sanat kurumlarının anası sayılabilecek Ankara Devlet Konservatuvarı’nı da etkilemiştir.
Başlangıçta Milli Eğitim, daha sonra Kültür Bakanlıklarına bağlı olarak eğitim veren konservatuvar, 12 Eylül 1980 askeri yönetimi döneminde YÖK’ün kuruluşuyla Hacettepe Üniversitesi çatısı altına alınmıştır. Sanatçı öğretim elemanlarının bir bölümüne YÖK tarafından bir gecede herhangi bir sınava tabi tutulmadan, kıdemlerine göre doçent, profesör gibi akademik unvanlar verilmiştir. Ardından, yetenekli Anadolu çocuklarının sanat eğitimi almasına olanak tanıyan yatılılık sistemi kaldırılmıştır.
Cumhuriyet yönetiminin siparişiyle Avusturyalı mimar Arnold Egli’nin projesiyle inşa edilen Cebeci’deki MMM-Konservatuvar binası, 1980 sonrası önce Beştepe’de hastaneden tornistan edilmiş bir binaya, 2019’da de Beytepe’de Hacettepe Üniversitesi’nin geniş yerleşkesinde projesi mimar Şefik Birkiye’ye çizdirilen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi döneminde yaptırılan ancak büyüklüğüne karşın yetersizlikleri de bulunan binaya taşınmıştır.
Ankara Devlet Konservatuvarı’nın, kuruluş dönemindeki bazı alışkanlıkları akademik çatı altında da sürdürdüğü, ağırlığı sanatçı öğretim elemanlarına vererek kendi akademik sanatçı kadrolarını yetiştirme konusunda yetersiz kaldığı görülmüştür. Nitekim, 2025 yılında Devlet Tiyatroları yönetiminin öğretici kadrosunu geri çekmesiyle tiyatro dalında bir boşluk meydana gelmiştir.
Ülkedeki genel koşullar, geleneksel sanatlara öncelik verilmesi, Cumhuriyetin sahne ve müzik sanat kurumlarında yeni kentlerde genişlemenin durdurulması, gerçek kadrolar yerine ipleri tümüyle iktidarların elinde olacak kadrolar açılması gibi nedenlerle konservatuvarın özellikle icracılık bölümlerine olan talep azalmış, genel eğitim sistemindeki bozukluk nedeniyle talep sahiplerinin düzey ve kalitelerinin de geçmişe göre düştüğü gözlenmiştir.
Konservatuvarın öğretim kadroları arasında yaşanan iç çekişmeler, iletişimsizlik, yabancı sözleşmeli öğreticilere karşı girişilen bezdiri ve bunun sonunda bazı ünlü yabancı öğretmenlerin kaçması da, eğitim kalitesini etkilemiştir.
Ortaokul ve lise bölümündeki öğrencilerin zorunlu olarak görmeleri gereken genel bilgi ve kültür derslerine önem verilmemesi, Konservatuvarı çalgıcı yetiştiren bir okula dönüşme tehlikesiyle karşı karşıya bırakmıştır. Bu durum, yabancı dil konusunda da geçerlidir. Çalgısında iyi olmasına karşın, yabancı ülkelerde uzmanlaşma, orkestralarda çalışma gibi konularda konservatuvar öğrenci ve mezunlarının kendilerinin özel gayret göstermeleri gerekmektedir.
Lisans öğrencilerinin genel kültür eksikliği, Cumhuriyet tarihimizle ilgili gerçek bilgilere sahip olmayışları, kendi okudukları okulun tarihçesi hakkında bile yeterli bilgi edinememeleri dikkat çekici eksikliklerdir.
Son çeyrek yüzyılda ülkedeki yönetim anlayışının toplumla birlikte konservatuvara da yansıması, sorunların çözülememesine ve artmasına yol açmıştır.
Tüm bunlara karşın, umutsuzluğa kapılmadan ülkemizin ilk konservatuvarı olan Ankara Devlet Konservatuvarı’nın Cumhuriyetin Sanat Atılımın Öncü Kurumu olduğunun bilinciyle hareket edilmeli, iç dengelerin kurulması, eğitim düzeyinin yükselmesi için gerekenler sorumluluk sahiplerince yapılmaya çalışılmalıdır.
ŞEFİK KAHRAMANKAPTAN
6 Mayıs 2026, Ankara
