30 Nisan … Vietnam için önemli bir tarih; Kuzey ve Güney Vietnam’ın birleştiği gün. Batı dünyasında ‘Vietnam Savaşı’ olarak bilinen, onların söylemi ile ‘Amerika Savaşı’nın sonu. Geçen yıl özeldi; 50. yıldönümü kutlandı, bu yıl 51. yıldönümü.
Böyle özel bir gün iki fotoğraf muhabiri / sanatçısı kareleri ile ölümsüzleşiyor.
Vietnam Güneydoğu Asya’da Fransızların, sonra Japonların, sonra yine Fransızların işgali altında uzun yıllar yaşıyor. Fransızları 1946-1954 arasındaki Birinci Çinhindi Savaşı’nda yeniyorlar ve bağımsızlıklarına kavuşuyorlar. Ancak Batılılar 1954 yılında çekilirken Cenevre Konferansı ile Vietnam’ı 17. paralelde ikiye bölüp, öyle bırakıyorlar.
Sovyetler Birliği ve Çin’in desteklediği Kuzey Vietnam bu ayrımı kabul etmeyip ABD’nin desteklediği Güney Vietnam ile birleşmek için Kasım 1955’de silahlı mücadeleye başlıyor. 20 yıl süren bu süreçte yaşanan acıları herkes biliyor.
30 Nisan 1975 günü biten savaşın simge mekânı Başkanlık Sarayı ve bahçesi, simge araçlar iki tank ve bu simgeleri ölümsüzleştiren iki fotoğrafçı bu yazının konusunu oluşturuyor.
Başkanlık Sarayı
Fransız yönetiminde iken Çinhindi Bölge Valisi kullanımı için 1873 tarihinde başkent Saygon’a neo-barok mimari tarzında bir yönetim binası yapılıyor. Bu bina 1954’den sonra Güney Vietnam Başkanlık Konutu olarak kullanılıyor. Vietnam Savaşı devam ederken 27 Şubat 1962 tarihinde bir darbe girişimi sırasında uçaklardan atılan bombalarla ağır hasar alan bina yerine 1966’da biten yeni bir konut yapılıyor. Mimar Ngo Viet Thu (1927-2000) bu yeni binayı yerel öğeler taşıyan modern bir bina olarak düşünüyor. Örneğin, ön cephedeki güneş kırıcılar bambu ağacı gövdesi formunda tasarlanıyor.
Günümüzde, kentin eski günlerde Saygon (Sai Gon) olarak bilinen ismi Ho Chi Minh olarak değişmiş, eskilerin Başkanlık Konutu ise Bağımsızlık Sarayı adı ile bir müze olarak kullanılıyor. Odalar ve eşyalar oldukları gibi korunmuş.
Teras katında Başkanlık helikopteri duruyor. Bu bina da, savaşın bitiminden yaklaşık 20 gün önce, 8 Nisan 1975’de bombalanıyor. Dikkatli gözler fotoğrafta, helikopter ile bina arasında, bombaların düştüğü yer, tarih, saat, uçak ve pilot bilgileri yazılı kırmızı daireyi fark edeceklerdir. Bağımsızlık Sarayı bahçesinde bu bombalamayı yapan uçak da sergileniyor.
İki Tank
Bağımsızlık Sarayı bahçesinde sergilenen iki de tank var. Bunlar hem bahçeye girişinizde hem de saraydan dışarıya bakıldığında dikkat çekiyor, fark etmemek olanaksız.
Güney Vietnam’ı destekleyen ABD ordusu bir iki gün önce ülkeyi terk ediyor. 30 Nisan 1975 günü saat 10.45’de Kuzey Vietnam ordusuna bağlı bir tank Başkanlık Konutu duvarını yıkıp, bahçeye giriyor ve çatıya Kuzey Vietnam bayrağı çekiyor. Bu olay Vietnam Savaşı’nın sonu olarak anılıyor ve her yıl ‘Güneyin Kurtuluşu ve Yeniden Birleşme Günü’ resmi adı ile kutlanıyor.
Olayın detayına gelince; Sovyet yapımı 843 numaralı tank Başkanlık Konutu ana kapısına elektrik verilmiş olabileceği kuşkusu ile önce yandaki küçük duvarı ve demir parmaklığı yıkıyor. Boyutları nedeni ile sıkışıp manevra yapan tankın komutanı yere atlayıp elinde bayrakla Başkanlık Konutu çatısındaki bayrak direğine koşuyor.
Fotoğrafta görüldüğü gibi duvarı yıkan ve ‘bahçeye ilk giren tank’ 843; bayrak elinde koşan da o tankın komutanı. O nedenle bu tank bir kahramanlık simgesi olarak görülüyor, ulusal bir miras olarak kabul ediliyor. Bağımsızlık Sarayı müzesinde o tank ve mürettebatının fotoğrafı var. 843 no’lu tankın bahçedeki başka fotoğrafları da çeşitli kaynaklarda bulunabiliyor.
Yukarıdaki tankın duvarı ilk kez yıktığını gösteren fotoğrafı, tüm yabancılar şehri boşaltırlarken, terziye ısmarladığı safari ceketi teslim almak için geride kalan Avustralyalı savaş fotoğrafçısı Neil Davis (1934-1984) çekiyor. Davis 1985 yılında Kamboçya savaş alanında hayatını kaybediyor.
Ancak Başkanlık Konutu bahçesinde bulunan ve o anları ölümsüzleştiren bir başka fotoğrafçı daha var. Fransız fotomodel Françoise Demulder (1947-2008) o yıllarda erkek arkadaşı ile seyahat ederken harçlıklarını çıkarmak için savaş fotoğrafı çekip satmaya başlıyor. Fotomodellik mesleği nedeni ile zaten aşina olduğu fotoğrafçılığı bir meslek olarak benimseyen Demulder çektiği fotoğraflardaki kişilerin 20 yıl sonraki izini sürmek için 1995’de Vietnam’a döndüğünde, tarihi bir gerçekliği ortaya çıkarmak üzere, kendi fotoğrafını gündeme getiriyor.
Bu fotoğrafta Rus yapımı 843’ün manevra yapmakta olduğu, tank komutanının elinde bayrakla koştuğu ancak Çin yapımı 390’ın ‘bahçeye ilk giren’ tank olduğu görülüyor. 843‘ün yıktığı demir çitte ve kapıda elektrik olmadığını gören 390 numaralı tank ana kapıyı yıkıp bahçeye giriyor. Bunları diğer tanklar takip ediyor.
Sonraki yıllarda hangi tankın ‘ilk’ olduğu gündeme geliyor.
Fotoğrafların incelenmesi sonucu, ABD’ye karşı Kuzey Vietnam’ı destekleyen iki ülke ‘ilk’leri kardeş payı bölüşüyorlar; ‘duvarı ilk yıkan’ Sovyet 843, ‘bahçeye ilk giren’ Çin 390, ‘bayrağı ilk çeken’ 843 komutanı Vietnamlı teğmen. O tarihi günün diğer fotoğraflarında saray bahçesinde bu tankları görmek mümkün.
Eski adı Saygon yeni adı Ho Chi Minh şehrinde, şimdilerde Bağımsızlık Sarayı adı ile müze olarak hizmet veren binanın bahçesinde namluları saraya çevrili iki tank duruyor; 843 ve 390. Bunlar Sovyet ve Çin tankları ile aynı model; ama ‘asıl’ tanklar değil.
Ama hayıflanmayın… Orijinal tanklar 2012 yılında Ulusal Miras olarak kabul edilmiş; 390 başkent Hanoi’deki Zırhlı Kuvvetler Müzesi’nde, 843 ise yine Hanoi’de Vietnam Askeri Tarih Müzesi’nde sergileniyor.
İki fotoğraf muhabirinin basit ve ilginç rastlantılar sonucu çektiği o iki tarihi fotoğraf bir ulusun en önemli gününü ölümsüzleştiriyor. O fotoğraflar olmasa eksik kalacak, ne kadar güzel tarif edilirse edilsin yeterince heyecan veremeyecek, anlatılamayacak bir tarihe ışık tutuyor.
Vietnam, pardon, Amerika Savaşı’nın filmlerde, dizilerde görmediğimiz böyle ilginç yüzleri de var. Ulusal günleri Vietnamlılara kutlu olsun
Levent TOSUN
30 Nisan 2026, Ankara
Yorumlar
Kalan Karakter: