Amerikalı piyanist ve besteci Philip Glass 31 Ocak 1937 doğumlu, 2 gün sonra 89 yaşına girecek. 20. yüzyıl sonlarının en etkili bestecileri arasında kabul ediliyor. ‘Tekrarlayan müzikal yapıların, kayan tabakaların müziği’ olarak tanımlanan bir tarzı var.
Babasının plak dükkanında büyümüş, 1960’larda Paris’te ve ABD’de müzik eğitimi almış, tesisatçılık, taksi şoförlüğü yapmış. Uzun uğraşlar sonunda, o dönemler ‘minimalist’ olarak adlandırılan müziğini kabul ettirmiş.
Bugün 15 operası, 15 senfonisi, 12 konçertosu var. Pek çok film müziği, Broadway müzikali yapmış, pek çok ödül sahibi.
Bazı yeni nesil opera müziğine pek alışamasam da Glass’ın Akhnaten operası beni çok etkilemişti. Pandemi günleri Metropolitan Opera sitesinden pek çok kez izlemiştim. Mısır firavunu Amenhotep IV’ün (MÖ 1353-1336) hayatı ve tek tanrılı dine inanışının anlatıldığı bu operada o dönemin Mısır dili, Akadca, İbranice de kullanılıyor. Aralarda günümüz lisanına tercümeler olsa bile libretto o dönemde yazılmış, Akhnaten’i anlatan şiirlerden alınmış. Amerikalı kontrtenor Anthony Roth Costanzo’nun (d.1982) sesi, performansı ve sahneye koymanın güzelliği, müzikle bağdaşması da etkileyici idi.
Konumuzla biraz ilgili gördüğüm bir diğer bilgi ise Akhnaten’in ‘Portrait Trilogy / Portre Üçlemesi’ olarak bilinen 3 operadan biri olması. Glass’ın bu 3 operada anlattığı 3 insan, değişik alanlardaki vizyonları ile yaşadıkları çağı değiştiren kişilikler. ‘Einstein On The Beach’ (1976) Albert Einstein’ı ve bilimi anlatıyor. ‘Satyagraha’da (1980) Mahatma Gandi ve politika anlatılıyor. ‘Akhnaten’ (1983) ise Amenhotep IV ve din konusunu işliyor.
Kennedy Merkezi Onur Ödülü
Philip Glass’ın pek çok ödülünden biri 2018’de aldığı Kennedy Merkezi Onur Ödülü (Kennedy Center Honors).
ABD’nin başkenti Washington’daki Kennedy Merkezi’nde gösterilerin sergilendiği salonlar var. Yapılan pek çok etkinlik arasında, bu merkez, 1978 yılından bu yana ‘sahne sanatları yolu ile Amerikan kültürüne katkıda bulunanlara’ ödül veriyor. Her yıl Aralık ayında yapılan törenle 5 ödül veriliyor. Örneğin, bu yıl, 7 Aralık 2025’de folk şarkıcısı George Strait, rock müzik grubu KISS, tiyatro sanatçısı Michael Crawford, disko müzik öncüsü Gloria Gaynor ve sinema sanatçısı Sylvester Stallone ödül aldılar.
Pek gerekli bir bilgi değil ama; kişi ve gruplara verilen bu ödül, ilk kez, 2019’da bir televizyon programı Susam Sokağı’na, 2024’de ise New York-Harlem’deki ünlü Apollo Tiyatrosu’na veriliyor.
Ödül töreni ortamı ve konseri hakkında genel bir hava edinmek isteyenlere 2012 yılında İngiliz rock topluluğu Led Zeppelin’in ödül aldığı törenden bir bölüm önereceğim. Amerikalı Heart grubundan Ann ve Nancy Wilson kardeşlerin de yer aldığı orkestra Led Zeppelin’in ünlü şarkısı Stairway to Heaven’ı (1971) söylüyor. Beğeneceğinizi umuyorum [1]. Davuldaki Jason Bonham, grubun ilk üyelerinden olan ve 1980’de 32 yaşında ölen davulcu John Bonham’ın oğlu. (Giyilen melon şapkalar ise John Bonham’ın sahne aksesuarı olarak biliniyor). Dinleyiciler arasında ABD başkanı Barack Obama ve eşini de göreceksiniz.
Konu dağılmış gibi görünebilir ama Philip Glass ve Trump. Unutmadım.
Kennedy Center olarak bilinen bu merkezin esas adı The John F. Kennedy Center for the Performing Arts (J.F.K. Sahne Sanatları Merkezi). 1930’lardan bu yana yapımı tartışılmış, bağış toplanmaya çalışılmış. En büyük çaba, başkentin kültür hayatını zenginleştirmek isteyen ABD başkanı John F. Kennedy (1917-1963) zamanında yapılmış. 2 Aralık 1964’de temeli atıldığında bir süre önce, 22 Kasım 1963’de bir suikast sonucu hayatını kaybeden Kennedy’nin ismi verilmiş; onun adını taşıyan ‘yaşayan bir anıt’ olması düşünülmüş.
5 Eylül 1971’de Leonard Bernstein konseri ile açılmış. ABD başkanları tarafından atanan bir mütevelli heyeti var. Heyet kendi içinden bir başkan seçiyor. Şimdiye kadar, 50 yılda, 3 başkanı olmuş.
Donald Trump
Donald Trump (d.1946) ABD başkanı koltuğuna 20 Ocak 2025’de ikinci kez oturuyor. 10 Şubat 2025’de Kennedy Merkezi’nin Mütevelli Heyetini değiştiriyor; bu merkezde sergilenen ‘drag ve LGBTQ’ eserlere karşı olduğunu ve ‘bundan sonra programları kendisinin yapacağını’ söylüyor. Yeni Mütevelli Heyeti 12 Şubat 2025’de toplanıyor ve Trump’ı Kennedy Merkezi Mütevelli Heyet Başkanı seçiyor. O nedenledir ki 2025 öncesi törenlerde ABD başkanları ‘dinleyiciler’ arasında yer alırken (yukarıda videodaki Obama’dan bahsetmiştim) 2025 töreni ilk kez (iki koltukta da oturan) ‘ABD başkanının ev sahipliğinde’ gerçekleşiyor.
7 Aralık 2025 tarihli törende ödül alanlara verilen madalyon ve kurdele de değişiyor. Daha önceki yılların LGBT’yi andırdığı söylenen gökkuşağı renkli geniş kurdele koyu lacivert oluyor. ‘Sahne sanatları içindeki birçok becerinin bir yelpazesini’ ifade eden orijinal 7 renk ise madalyon içine 6 ince çubuk olarak alınıyor.
Törenden sonra, Mütevelli Heyeti 18 Aralık 2025’de bir karar daha alarak merkezin ismini ‘The Donald J. Trump and The John F. Kennedy Memorial Center for the Performing Acts’ olarak değiştiriyor. İsim değişikliğinin yapılmasını engelleyen kanunlar, yönetmelikler olduğunu söyleyenler de var. Ancak ayni gün yeni amblem web sitesine ekleniyor, ertesi gün de binanın duvarına ekleme yapılıyor. Kısa isim olarak Trump-Kennedy Center kullanılması öneriliyor.
Mütevelli Heyeti değişikliği ve Trump’ın merkez başkanı olmasından sonra pek çok sanatçı buradaki konserlerini, gösterilerini iptal ediyor. Hatta 2025 Kennedy Merkez Ödülü’nün verilmesi önerilen film sanatçısı Tom Cruise’un ödülü reddetme nedeninin ‘program çakışması’ olmadığı söyleniliyor.
Philip Glass
Bir yerde okuyunca not etmişim, sonra sayfanın kopyasını almışım. Glass yeni bir eser bestelemiş; 15. Senfoni ‘Lincoln’. Bu senfonide ABD’nin eski başkanlarından olan Abraham Lincoln’un (1809-1865) hayatı ve düşünceleri esas alınmış. Lincoln köleliği bitiren, Güney’in konfederasyon güçlerini yenen, ülkenin birliğini sağlayan bir başkan. ‘Acaba daha önceki üçlemeye benzer, onların devamı gibi bir eser mi olacak’ diye düşünmüştüm.
Glass’ın web sitesinden 40 dakikalık bu senfoninin ‘orkestra ve solo bariton’ için bestelendiği yazılıyor. Libretto da verilmiş. İlk iki bölüm Lyceum Address (Lisedeki Konuşma), sonraki iki bölüm Autobiography (Otobiyografi), sonra sırasıyla Slavery (Kölelik), The End Of The War (Savaşın Sonu), Farewell Address (Veda Konuşması).
Libretto Lincoln’ün konuşmalarından alınmış.
“Eğer kölelik yanlış değilse hiçbirşey değil. O nedenle, ABD başkanı olarak ben köle olarak tutulan tüm bireyleri özgür ilan ediyorum”.
“If slavery is not wrong, nothing is wrong. Therefore I, Abraham Lincoln, President of the United States, do order and declare that all persons held as slaves are, and henceforward shall be, free”.
“Planlama ve gerçekleştirme konusunda hiçbir onur benim değil. Bu onur general Grant, becerikli subayları ve cesur adamlarına ait. Şimdi üç kez alkışlayalım genaral Grant’ı ve emrindeki herkesi”.
“No part of the honor, for plan or execution, is mine. To General Grant, his skillful officers, and brave men, all belongs. Now give three good hearty cheers for General Grant and all under his command”.
Glass, geçen sene 27 Mart 2025’de 15. Senfoni’nin dünya prömiyerinin 12-13 Haziran 2026 tarihlerinde Kennedy Merkezi’nde Grammy ödüllü Amerikalı şef Karen Kamensek (1970) yönetimindeki Ulusal Senfoni Orkestrası (National Symphony Orchestra) tarafından yapılacağını, bariton olarak Zachary James’in (1981) rol alacağını sosyal medyadan duyuruyordu.
Şef Kamensek İngiltere Ulusal Orkestrası’ndaki (2016) ve Metropolitan Opera’daki ilk şefliğinde (2019) Glass’ın Akhnaten operasını yönetmiş. Bariton James ise daha önce yine Glass’ın operası The Perfect American (Kusursuz Amerikalı)’da (2013) Lincoln rolünü oynamış. Akhnaten’de de firavunun babası, yolgösterici derin ses, Amanhotep III rolünde idi.
Herşey düşünülmüş, herşey hazırlanmış; eksik yok.
Dün, yani, 27 Ocak 2026 tarihinde Glass bir duyuru daha yayınladı. ’15. Senfoni Abraham Lincoln’un hayatını anlatıyor. Kennedy Merkezi yönetiminin bugün savunduğu değerler senfoni ile tamamen zıt. O nedenle senfonimin dünya prömiyerini bu liderlik altındaki Kennedy Merkezi’nden çekmeye karar verdim’.
Daha dün oldu bu duyuru. Merkezin ismini de eski şekli ile bilerek yazmış olmalı.
Donald Trump Cumhuriyetçi Parti üyesi. Abraham Lincoln da ABD’nin 16. ve ilk Cumhuriyetçi Partili başkanı.
Bakalım daha neler olacak.
Levent TOSUN
28 Ocak 2026, Ankara
[1] Led Zeppelin / Kennedy Center Honors / Stairway to Heaven https://www.youtube.com/watch?v=2cZ_EFAmj08
Yorumlar
Kalan Karakter: