Romanya’nın başkenti Bükreş’te 24 Ağustos 2025 Pazar günü besteci George Enescu için düzenlenen bir festival başladı. 21 Eylül’e kadar sürecek; yaklaşık 1 ayda 95’in üzerinde konser etkinliği olacak. Bazı konserler için çok önceden biletlerimizi almıştık. Katılacağım etkinlikler sonrasında izlenimlerimi yazmaya çalışacağım. Bu yazıda Enescu ve festival hakkında ön bilgiler aktarmak istiyorum.
George Enescu (1881-1955) besteci, kemancı, piyanist, eğitmen, siyasetçi ve orkestra şefi olarak Rumenlerin gurur duydukları bir sanatçı. Keman çalmaya 4 yaşında başlıyor. 5-6 yaşlarında beste yapıyor (Pamint Romanesc / Romanya Yurdu). 7 yaşında iken Viyana Konservatuarı’na en genç öğrenci olarak kabul ediliyor; 1888-1894 yılları arasında özel öğrenci olarak eğitim görüyor. İlk kez 8 yaşında iken sahneye çıkıyor. 10 yaşında Avusturya kralı Franz Joseph önünde özel konser veriyor. Konservatuar müdürünün evinde Johannes Brahms ile tanıştırılıyor.
14 yaşında iken Paris Konservatuarı’na gidiyor (1895-1899). Besteci olarak ilk önemli eseri Poeme Roumain / Rumen Şiirleri (op.1) 1898’de dinleyici ile buluşuyor. Paris yıllarında Elena Bibescu’nun desteğini alıyor.
Bir Rumen prensesi olan Elena Bibescu (1855-1902) 19. yüzyılda Avrupa’nın seçkin piyanistlerinden biri olarak kabul ediliyor. 30 yıl boyunca Paris’te çok bilinen sanatevlerinden birini yönetiyor; George Enescu’yu Paris elitleri ile tanıştırıyor. Enescu, prensesin ölümünden 50 yıl sonra, 1954’de, Vox Maris (op.31) senfonik şiirini Elena Bibescu için besteliyor.
Enescu’nun bir diğer koruyucusu Rumen Kraliçesi Elisabeth. Kraliçenin kendisi de bir sanatçı; Carmen Sylva takma adı ile şiirler yazıyor. Enescu yazlık saraya özel konserler için davet ediliyor; ayrıca kraliçenin şiirlerinden liedler besteliyor.
En bilinen eserlerini 20. yüzyılın ilk yıllarında besteliyor; Romanian Rapsodies (op.11, 1901-02), Suite for the Orchestra no:1 (op.9, 1903), 1. Senfoni, (op.13, 1905). Bu dönemde Bükreş ve Paris’te yaşıyor, çeşitli Avrupa ülkelerinde turnelere gidiyor. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Bükreş’te kalıyor; L. Beethoven, H. Berlioz, C. Debussy, R. Wagner eserlerini yönetiyor. Bu dönemde yeni eserler besteliyor, ilk çalınışlarını yönetiyor; 2. Senfoni (op.17, 1913), Suite for the Orchestra no:2 (op.20, 1915).
Savaştan sonra Avrupa turneleri yanında ilk kez 1923 yılında Amerika’ya gidiyor; uzun yıllar çeşitli kentlerde ünlü orkestraları yönetiyor. Amerika yıllarında ilk kez keman sanatçısı olarak albüm kaydı yapılıyor.
Enescu’nun tek operası olan Oedipe / Oidipus (op.23) 1936 yılında Paris’te ilk kez sahneleniyor; büyük başarı kazanıyor. Fransızca olan libretto Edmond Fleg’e (1874-1963) ait. İkinci Dünya Savaşı sırasında yine Bükreş’te kalıyor; bu dönemde başka Rumen sanatçıların yetişmesi, dünya sahnelerine çıkmalarının sağlanması ile uğraşıyor. Savaş sonrası, 1946’da, Sovyetler Birliği’ne gidiyor; D. Shostakovich, A. Khachaturien, D. Oistrah gibi ünlü bestecilerle tanışıyor. Amerika ve Avrupa turnelerinden sonra son eserlerini Paris’te yaşarken veriyor. 1955’de hayatını kaybediyor; Paris’te ünlü Pere Lachaise mezarlığına gömülüyor.
Enescu’nun eserlerinin çoğu Rumen halk müziği etkilerini taşıyor. Bir taraftan Rumen sanatçıların yetişmesi için uğraş verirken diğer taraftan Rumen bestecilerin eserlerine konserlerde yer vermeye özen gösteriyor. 1913 yılında, Ulusal Beste Yarışması organize ediyor. Ödüller tümüyle Enescu’nun kişisel kaynaklarından karşılanıyor; kazananlara Paris’te çalışma ve eserlerini çalma olanağı da sağlıyor. Bu yarışma 1946’dan sonra Bükreş Ulusal Müzik Üniversitesi tarafından üstleniliyor.
17 yaşından itibaren keman öğretmenliği de yapıyor; ilerleyen yıllarda Yehudi Menuhin (1916-1999) dahil pek çok ünlü sanatçı Enescu’nun öğrencisi oluyor.
1939 seçimlerinde Kral Carol II tarafından Rumen Senatosu’na atanıyor.
1939 yılında Maria Tescanu Rosetti (1878-1968) ile evleniyor. Daha önceki evliliği nedeni ile prenses Maruca Cantacuzino olarak tanınan eşinin sahip olduğu Cantacuzino Sarayı’nda yaşıyorlar. Enescu’nun ölümü sonrasında eşi bu sarayı müze yapılması koşulu ile devlete bağışlıyor. Enescu’nun Liveni kasabasındaki çocukluk evi (1958), Oedipe operasını yazdığı Moinesti yakınlarındaki ev (1947) kültür merkezi ve müze yapılıyor. İsmi bir havaalanına veriliyor, bir banknot üzerine portresi basılıyor (2005).
Bu giriş yazısı ile George Enescu’yu tanıtabildiğimi ve Rumenler için bir ulusal kahraman olarak önemini anlatabilmiş olmayı umuyorum.
George Enescu Festivali Enescu 4 Mayıs 1955’de hayatını kaybediyor. 1 Mayıs 1955 tarihinde Enescu’nun öğrencisi de olan şair ve müzikolog Andrei Tudor (1907-1959) bir festival önerisi hazırlıyor. Festivalin amacı Enescu’yu onurlandırmak ve Rumen kültürünü uluslararasında tanıtmak olarak belirleniyor. Öneride festivalin nerelerde yapılacağı, onur kurulu üyeleri, etkinlik türleri, keman ve piyano yarışması da yapılması, dağıtılacak ödüller gibi pek çok husus detaylı olarak anlatılıyor.
Enescu’nun ölümünden 3 yıl sonra, 1958’de, yakın arkadaşı olan orkestra şefi George Georgescu (1887-1964) ilk festivali düzenliyor. Önceleri 3 yılda bir düzenlenen festival şimdilerde 2 yılda bir düzenleniyor. Romanya’da komünist rejimin etkisinin azaldığı yıllarda hem Batı, hem de Doğu bloku sanatçılarının katıldığı ilginç ve zengin yapısı ile ün kazanan festival günümüzde dünyanın sayılı festivalleri arasında gösteriliyor.
Bu yıl Enescu’nun ölümünün 70. yılı ve 27. Festival yapılıyor. 24 Ağustos 2025 Pazar ilk gündü; aktör Marius Bodochi’nin (d.1959) anlatımı ile başlayan konserde şef Cristian Macelaru (d.1980) yönetiminde George Enescu Filarmoni Orkestrası ve Korosu sahne aldı.
Festival ile ilgili tüm bilgiler, konser ve diğer etkinliklerin programları festival sitesinde bulunuyor; https://festivalenescu.ro/en . Konserleri ayni siteden canlı olarak izlemek de mümkün oluyor. Doğu Avrupa’da, başkent Bükreş’te sanat dolu bir festival … Bir sanatçının kıymetinin bilinmesi, bu tür etkinliklerle anılması ne güzel.
Levent TOSUN
Ankara, 28 Ağustos 2025
